മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങള്‍, പ്രവണതകള്‍, ബന്ധങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ പഠനമാണ് സോഷ്യോളജി
മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങള്‍, പ്രവണതകള്‍, ബന്ധങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ പഠനമാണ് സോഷ്യോളജി. അത്തരം പഠനങ്ങളിലൂടെ സമൂഹങ്ങള്‍ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തത്വങ്ങള്‍, അവ എങ്ങനെ വികസിക്കുന്നു, ഏതൊക്കെ ഘടകങ്ങള്‍ അവയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു അല്ലെങ്കില്‍ ദുര്‍ബലപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നു. മനുഷ്യരാശിയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ദൈവിക മാര്‍ഗനിര്‍ദേശം ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന ഖുര്‍ആന്‍ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ സാമൂഹിക മാനങ്ങള്‍ക്ക് ഏറ്റവും പ്രാധാന്യം നല്‍കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് യൂറോപ്പില്‍ ഔപചാരിക വിജ്ഞാനശാഖയായി സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ മുസ്ലിം പണ്ഡിതന്മാര്‍ സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തത്. ഇസ്ലാം ആജ്ഞാപിക്കുന്ന വ്യക്തിഗത ആരാധനകള്‍ക്ക് പോലും അടിസ്ഥാനപരമായി സാമൂഹികമായതും സമൂഹത്തിന് പ്രയോജനകരമായതും പരസ്പര പരിചരണവും ഐക്യദാര്‍ഢ്യവും സ്വത്വവും ഐക്യവും പ്രാപ്തമാക്കുന്നതുമായ ഒരു വശമുണ്ട്.
ആരാധനകളിലെ തത്വങ്ങള്‍
ഏകദൈവത്തിന് കീഴടങ്ങാന്‍ വ്യക്തികളെ പരിശീലിപ്പിച്ച് സാമൂഹിക ക്രമം നിലനിര്‍ത്തുക എന്നതാണ് ഖുര്‍ആന്‍ സ്ഥാപിച്ച ആരാധന എന്ന കടമയുടെ പിന്നിലെ യുക്തിയുടെ ഒരു ഭാഗം. ആരാധനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഖുര്‍ആനിന്‍റെ ആശയം ഇന്‍ക്ലൂസിവ് (ഉള്‍പ്പെടുത്തല്‍) കോണ്‍സെപ്പ്റ്റാകുന്നു. ‘അല്ലാഹു കല്‍പ്പിച്ചിരിക്കുന്നവ നിറവേറ്റുക, നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നവ ഒഴിവാക്കുക’ എന്നാകുന്നു ഇത് കൊണ്ട് അര്‍ഥമാക്കുന്നത്. ഒരു മുസ്ലിം ജീവിതത്തിന്‍റെ ആരാധനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള എല്ലാ വശങ്ങളും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അല്‍-ബഖറ അധ്യായത്തിലെ 21-22 വാക്യങ്ങള്‍ ആരാധനയ്ക്ക് മനുഷ്യരെ വിളിക്കുന്നതിനുള്ള കാരണം വിശദീകരിക്കുന്നു:
“അല്ലയോ ജനങ്ങളേ… ദൈവ ഭയമുള്ളവരായിത്തീരുന്നതിന്നു വേണ്ടി നിങ്ങളെയും മുമ്പുകഴിഞ്ഞുപോയവരെയും സൃഷ്ടിച്ച നാഥനെ ആരാധിക്കുക. ഭൂമിയെ വിരിപ്പായും ആകാശത്തെ മേല്‍ക്കൂരയായും നിങ്ങള്‍ക്കു സൃഷ്ടിച്ചുതരികയും അന്തരീക്ഷത്തില്‍ നിന്നു മഴവര്‍ഷിച്ച് അതുവഴി നിങ്ങള്‍ക്ക് ആഹരിക്കാനുള്ള കായ്കനികള്‍ ഉല്‍പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തവനാണവന്‍. ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് നിങ്ങള്‍ അവന്ന് പങ്കാളികളെ സ്ഥാപിക്കരുത്”
ഇസ്ലാമിക ആരാധനാ വ്യവസ്ഥ മനുഷ്യജീവിതത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതും എല്ലായ്പ്പോഴും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ദൈവിക ഗുണങ്ങളുടെ സമഗ്രതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഖുര്‍ആനിലെ മഹത്തായ ഉദ്ഘാടന അധ്യായമായ അല്‍-ഫാത്തിഹയില്‍ ഇത് വ്യക്തമാണ്. ഞങ്ങള്‍ നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നുവെന്നും നിന്നോട് ഞങ്ങള്‍ സഹായം തേടുന്നുവെന്നും പറയുന്നതിനുമുമ്പ്, എല്ലാ സൃഷ്ടികളുടെയും സൃഷ്ടിയുടെയും കര്‍ത്താവും സംരക്ഷകനുമായി ഞങ്ങള്‍ ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുകയും മഹത്വപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഖുര്‍ആന്‍ പല വാക്യങ്ങളിലും ഊന്നിപ്പറയുന്നതുപോലെ, ആരാധന മനഃസാക്ഷിയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും പക്വത പ്രാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് കൂടാതെ, ഇസ്ലാമിക സദ്ഗുണങ്ങള്‍ മുസ്ലിം എന്ന വ്യക്തിയുടെയോ അവരുടെ സമുദായങ്ങളുടെയോ സാധാരണ സ്വഭാവത്തിന്‍റെ ഭാഗമാകുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഇസ്ലാമിക ആരാധന വ്യവസ്ഥ അവഗണിക്കപ്പെട്ടാല്‍, കുടുംബങ്ങളും സമൂഹങ്ങളും പരസ്പര അവിശ്വാസം, വൈരാഗ്യം, ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങള്‍ എന്നിവയിലേക്ക് വീഴുകയും അവരെ ബാഹ്യ കൃത്രിമത്വത്തിന് ഇരയാക്കുകയും അതുവഴി അവരെ കൂടുതല്‍ ദുര്‍ബലരാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ലോകത്തെ മുസ്ലിംകളുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയും ഖുര്‍ആന്‍ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ ലോകത്തിലും പരലോകത്തും സംതൃപ്തി നേടാനുള്ള മാര്‍ഗമാണ് ആരാധന. ആരാധന ലൗകികവും പരലൗകികവുമായ അഭിലാഷങ്ങളേയും പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളേയും സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു, കാരണം ഇത് ഓരോരുത്തരും ഏകദൈവത്തിന്‍റെ സൃഷ്ടികളായി പരസ്പരം ആരാധിക്കുന്നതിലൂടെ കര്‍ത്താവുമായുള്ള ഊര്‍ജ്ജസ്വലവും മാന്യവുമായ ഒരു ബന്ധം നിലനിര്‍ത്തുന്നു, വളരെയധികം ബഹുമാനിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കമ്പനിയ്ക്കോ എന്‍റര്‍പ്രൈസസിനോ വേണ്ടി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്ന ആളുകള്‍ അവരുമായുള്ള ബന്ധം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതില്‍ അഭിമാനിക്കുന്നതുപോലെ, എന്നല്ല, അതിനേക്കാള്‍ ആത്മാര്‍ഥമായി ആരാധനയിലൂടെ തങ്ങള്‍ ദൈവത്തിന്‍റേതാണെന്ന് ഇന്നാ ലില്ലാഹി (ഞങ്ങള്‍ അല്ലാഹുവിന്‍റേതാണ്) എന്ന വചനം കൊണ്ട് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതില്‍ മുസ്ലിംകള്‍ അഭിമാനിക്കുന്നു.